Vasculair Ehlers-Danlos Syndroom (vEDS)

Het vasculaire Ehlers-Danlossyndroom (vEDS) is een erfelijke bindweefselaandoening die het bindweefsel zeer kwetsbaar maakt, met name in de bloedvaten en holle organen. vEDS kan levensbedreigende complicaties veroorzaken, zoals een aneurysma, dissectie en ruptuur van de slagaders en ruptuur van organen, met name de darm.

vEDS is een zeldzame aandoening die ongeveer 1 op de 100,000 – 200,000 mensen treft.

Belangrijke tekenen en symptomen van vEDS zijn onder meer:

• Gemakkelijke, ongebruikelijke en/of onverklaarbare blauwe plekken, vooral blauwe plekken die niet gerelateerd zijn aan een verwonding of op ongebruikelijke plaatsen zoals de wangen of de rug
• Arterieel aneurysma, dissectie en ruptuur, vooral vóór de leeftijd van 40 jaar
• Carotis-caverneuze sinusfistelvorming zonder trauma
• Darmperforatie, meestal in het sigmoïd
• Spontane pneumothorax
• Uterusruptuur tijdens het derde trimester van de zwangerschap
• Karakteristieke gezichtskenmerken, zoals prominente ogen, smalle neus, dunne lippen en vastzittende of afwezige oorlellen

U kunt meer te weten komen over de functies van vEDS door verschillende lichaamsdelen te selecteren in het menu.

Genetische basis

vEDS wordt veroorzaakt door genetische varianten in de KOL3A1 gen. De KOL3A1 gen geeft instructies voor de aanmaak van collageen type III, een belangrijk eiwit in de wanden van bloedvaten en holle organen. vEDS kan worden veroorzaakt door een defect collageen type III of door een verminderde hoeveelheid collageen type III.

Mensen hebben twee kopieën van de KOL3A1 gen. Mensen met vEDS hebben doorgaans een pathogene variant in één kopie van het KOL3A1 gen. Er zijn ook specifieke genetische varianten in de KOL1A1 gen dat vEDS kan veroorzaken, maar deze zijn zeer zeldzaam.

Erfenis

vEDS wordt overgeërfd via een autosomaal dominant patroon. Dit betekent dat het evenveel mannen als vrouwen kan overdragen en erven. Mensen met vEDS hebben 50% kans om de aandoening door te geven aan elk kind dat ze krijgen.

Ongeveer de helft van de mensen met vEDS erft het van een van hun ouders, terwijl de andere helft de eerste persoon in hun familie is die vEDS krijgt omdat de genetische variant bij hen is ontstaan. Wanneer een genetische variant voor het eerst bij iemand ontstaat, staat dit bekend als een nieuwe of 'de novo'-variant.

Genetische tests worden gebruikt om te bepalen of iemand een genetische variant heeft die vEDS veroorzaakt. Genetische tests dienen te worden overwogen als iemand aan een van de hoofdcriteria of meerdere bijcriteria voldoet, met name bij mensen jonger dan 40 jaar.

Belangrijkste criteria

1. Familiegeschiedenis van vEDS met een gedocumenteerde veroorzakende variant in KOL3A1
2. Arteriële ruptuur op jonge leeftijd
3. Spontane perforatie van het sigmoïdcolon bij afwezigheid van bekende divertikelziekte of andere darmpathologie
4. Uterusruptuur tijdens het derde trimester zonder eerdere keizersnede en/of ernstige peripartum perineumscheuren
5. Vorming van een carotis-caverneuze sinusfistel (CCSF) bij afwezigheid van trauma

Kleine criteria

1. Blauwe plekken die geen verband houden met het geïdentificeerde trauma en/of op ongebruikelijke plaatsen zoals de wangen en de rug
2. Dunne, doorschijnende huid met verhoogde veneuze zichtbaarheid
3. Karakteristieke gezichtsuitdrukking
4. Spontane pneumothorax
5. Acrogeria
6. Talipes equinovarus
7. Aangeboren heupluxatie
8. Hypermobiliteit van kleine gewrichten
9. Pees- en spierruptuur
10. Keratoconus
11. Tandvleesrecessie en tandvleesfragiliteit
12. Spataderen die vroeg beginnen (jonger dan 30 jaar en beginnend vóór de zwangerschap bij vrouwen)

vEDS kan allerlei symptomen in veel verschillende lichaamsdelen veroorzaken. Mensen met vEDS hebben daarom mogelijk zorgverleners uit meerdere specialismen nodig om hun zorg te beheren.

Belangrijke aspecten van de zorg zijn:

Vroege diagnose
Een vroege diagnose zorgt ervoor dat mensen met vEDS de juiste medische zorg en leefstijladviezen krijgen, wat aantoonbaar leidt tot betere resultaten bij vEDS.

Genetische test
Het is belangrijk om de diagnose vEDS te bevestigen door middel van genetisch onderzoek. Dit helpt om andere aandoeningen uit te sluiten die vergelijkbare symptomen kunnen veroorzaken, maar mogelijk anders behandeld moeten worden.

Erfelijkheidsadvies
vEDS wordt overgeërfd via een autosomaal dominant patroon, waardoor mensen met vEDS 50% kans hebben om de aandoening door te geven aan elk kind dat ze krijgen. Mensen met vEDS en hun partners kunnen baat hebben bij het bespreken van de gevolgen hiervan met een geneticus. Zwangerschap brengt ook extra risico's met zich mee voor mensen met vEDS, dus het is belangrijk om zwangerschapsrisico's en -management te bespreken tijdens de gezinsplanning.

Zwangerschapsmanagement
Het is bekend dat zwangerschap aanzienlijke risico's met zich meebrengt voor mensen met vEDS. Zwangerschap moet zorgvuldig worden behandeld en rekening houdend met de diagnose.

Lifestyle advies
Mensen met vEDS moeten met hun arts overleggen over activiteiten die het risico op een ruptuur van een arterieel of hol orgaan kunnen verhogen. vermijd:

• • Contact- en botsingssporten
  • Zwaar tillen en duwen
  • Spierverrekking
  • Plotselinge of grote stijgingen van de bloeddruk
  • Herhaalde of overmatige gewrichtsbewegingen

Mensen met vEDS wordt aangeraden om regelmatig, laag-intensieve lichaamsbeweging te doen voor hun gezondheid en welzijn.

Medisch management
Alle medische professionals die betrokken zijn bij de zorg van een patiënt dienen zich bewust te zijn van de diagnose vEDS en de daaraan verbonden risico's. vEDS kan van invloed zijn op alle medische zorggebieden. Het is daarom belangrijk om rekening te houden met weefselkwetsbaarheid en de kans op plotselinge, ernstige en levensbedreigende complicaties tijdens eventuele ingrepen. Conservatieve benaderingen moeten waar mogelijk worden overwogen en electieve ingrepen moeten worden vermeden vanwege de hogere chirurgische risico's die gepaard gaan met vEDS.

Noodhulp
Hulpverleners moeten ervan op de hoogte zijn dat iemand vEDS heeft om de juiste zorg te kunnen bieden. Mensen met vEDS worden aangemoedigd om noodinformatie bij zich te dragen, zodat ze de juiste spoedzorg kunnen krijgen. Mensen met vEDS hebben medische zorg op maat nodig en conservatieve behandelopties moeten vóór een operatie worden overwogen vanwege de hogere chirurgische risico's die gepaard gaan met vEDS.

Medicijnen
Hoge bloeddruk zet de bloedvatwanden onder druk, die bij mensen met vEDS zeer kwetsbaar zijn. Medicijnen worden vaak gebruikt om de bloeddruk op een normaal of laag niveau te houden en grote bloeddrukschommelingen te voorkomen. Bètablokkers en angiotensine II-receptorblokkers (ARB's) blijken de klinische resultaten bij mensen met vEDS te verbeteren in combinatie met specialistische zorg en advies.

Vasculaire beeldvorming
De meeste mensen met vEDS zouden regelmatig vasculaire beeldvorming moeten ondergaan om te screenen op mogelijke complicaties, waardoor deze mogelijk in een geplande ingreep behandeld kunnen worden in plaats van in een noodgeval. Het is belangrijk om vermoedelijke vasculaire voorvallen te onderzoeken, omdat de symptomen subtiel kunnen zijn.

Support
Ondersteuning voor geestelijke gezondheid kan nuttig zijn voor iedereen met een levenslange medische aandoening. Er zijn veel manieren om ondersteuning voor geestelijke gezondheid te krijgen, waaronder via artsen, therapeuten, liefdadigheidsinstellingen en ondersteuningsgroepen. De Ehlers-Danlos Society biedt een maandelijkse virtuele ondersteuningsgroep voor mensen met vEDS en ouders van mensen met vEDS.

Diagnose, natuurlijk verloop en behandeling bij vasculair Ehlers-Danlos-syndroom (Byers c.s.., 2017)
https://doi.org/10.1002/ajmg.c.31553

De Internationale Classificatie van de Ehlers-Danlos Syndromen (Malfait) uit 2017 et al., 2017)
https://doi.org/10.1002/ajmg.c.31552

Een multi-institutionele ervaring in de diagnose van het vasculaire Ehlers-Danlos-syndroom (Shalhub et al.., 2020)
https://doi.org/10.1016/j.jvs.2019.04.487

Diagnose en behandeling van het vasculaire Ehlers-Danlos-syndroom: ervaringen van de Britse nationale diagnostische dienst (Bowen c.s.., 2023)
https://doi.org/10.1038/s41431-023-01343-7

Surveillance en monitoring bij vasculair Ehlers-Danlos-syndroom in het Europees Referentienetwerk voor Zeldzame Vasculaire Ziekten (VASCERN) (Van de Laar c.s.., 2022)
https://doi.org/10.1016/j.ejmg.2022.104557

Vasculair Ehlers-Danlos-syndroom: langetermijnobservatiestudie (Frank et al., 2019)
https://doi.org/10.1016/j.jacc.2019.01.058

Moleculaire diagnose bij vasculair Ehlers-Danlos-syndroom voorspelt patroon van arteriële betrokkenheid en uitkomsten (Shalhub c.s.., 2014)
https://doi.org/10.1016/j.jvs.2014.01.070

Een multi-institutionele ervaring in de aorta- en arteriële pathologie bij individuen met genetisch bevestigd vasculair Ehlers-Danlos-syndroom (Shalhub c.s.., 2019)
https://doi.org/10.1016/j.jvs.2019.01.069\

Beoordeling van arteriële schade bij vasculair Ehlers-Danlos-syndroom: een retrospectief multicentrisch cohort (Adham et al., 2022)
https://doi.org/10.3389/fcvm.2022.953894

Arteriële complicaties van het vasculaire Ehlers-Danlos-syndroom (Eagleton, 2016)
https://doi.org/10.1016/j.jvs.2016.06.120

Spontane pneumothorax en hemothorax gaan vaak vooraf aan de arteriële en intestinale complicaties van het vasculaire Ehlers-Danlos-syndroom (Shalhub et al., 2019)
https://doi.org/10.1002/ajmg.a.61094

Darmperforatie bij vasculair Ehlers-Danlossyndroom. Een systematische review (El Masri et al., 2019)
https://doi.org/10.1111/1346-8138.12057

Behandeling van coloncomplicaties bij het vasculaire Ehlers-Danlos-syndroom: een systematische review en een op bewijsmateriaal gebaseerde behandelstrategie (Speake et al., 2020)
https://doi.org/10.1111/codi.14749

Natuurlijke geschiedenis van gastro-intestinale manifestaties bij vasculair Ehlers-Danlos-syndroom: een retrospectief overzicht van 17 jaar (Frank et al., 2018)
https://doi.org/10.1111/jgh.14522

Spontane colonperforaties geassocieerd met een vasculair type Ehlers-Danlos-syndroom (Yoneda et al., 2014)
https://doi.org/10.1159%2F000363373

Het type varianten bij de KOL3A1 gen geassocieerd met het fenotype en de ernst van het vasculaire Ehlers-Danlos-syndroom (Frank et al., 2015)
https://doi.org/10.1038/ejhg.2015.32

Vasculair Ehlers-Danlos-syndroom: een uitgebreide studie naar de natuurlijke geschiedenis in een Nederlands nationaal cohort van 142 patiënten (Demirdas c.s.., 2024) 
https://doi.org/10.1161/CIRCGEN.122.003978 

Cardiovasculaire behandeling van aortopathie bij kinderen: een wetenschappelijke verklaring van de American Heart Association (Morris et al., 2024) 
https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001265 

Zevra Therapeutics

Zevra Therapeutics ontwikkelt ACER-002 (celiprolol) tabletten voor de behandeling van vEDS bij mensen met een KOL3A1 variant om het risico op arteriële en andere klinische gebeurtenissen in holle organen te verminderen.

Voor meer informatie over het lopende proces, klik hier hier.

Informatie over hoe u kunt deelnemen vindt u hier.

Texas Children's Hospital

Onderzoekers van het Texas Children's Hospital zijn bezig met het opzetten van een database van kinderen en jongvolwassenen met genetische aorta-afwijkingen. Hiermee willen ze meer inzicht krijgen in aortaverwijding en richtlijnen ontwikkelen voor artsen om kinderen en jongvolwassenen met genetische aorta-afwijkingen te diagnosticeren, risico's in te schatten en te behandelen.

Voor meer informatie over het onderzoek en hoe u kunt deelnemen, klikt u hier hier.

De VEDS-beweging

Annabelle's uitdaging

VECHTEN vEDS

Stichting DEFY

VEDS 911

Aorta Hoop